Posts Tagged ‘Volgograd’

Het is hier leeg. En stil. Ik zit in een cafetaria, in een nederzettinkje ergens tussen Volgograd en Elista. Niets verstoort de rust. Zelfs de TV, doorgaans een bron van herrie in dit soort tentjes, houdt zich eerbiedig gedeisd. Andere klanten zijn er niet. En de twee dames van dienst geven ook geen kik. Ze kijken me eerder enigszins schuchter aan. Alsof ze bang zijn dat ik plotseling een enorme herrie zal produceren. Maar waarom zou ik? De stilte past perfect bij de omgeving. Ik drink een theetje en laat onderwijl de afgelopen rit nogmaals de revue passeren.

Drie uurtjes geleden nog maar vertrok ik uit Volgograd, wellicht beter bekend onder de oude naam Stalingrad. Daar was het druk met mensen, met auto’s en met herrie. Het regende er. Keihard. Maar nu? Waar ik ook kijk, ik zie niet anders dan een immense steppe. Hoe ik ook luister. Ik hoor niets dan stilte. De hitte zindert aan de horizon. Ondanks het feit dat ik geen enkele landsgrens heb gezien, heb ik heel erg sterk de indruk in een ander land rond te reizen. En dan vooral nog omdat de mensen er opeens zo heel anders uitzien. Van op Poetin gelijkende mannetjes en potige baboesjka’s naar look-a-likes van Dzjengis Khan. Is dit ook Rusland?

Kalmukkië, want daar ben ik, is groter dan Nederland en België tezamen. Toch wonen er slechts 275.000 mensen, van wie meer dan een derde in de hoofdstad Elista. Ooit in een zeer ver verleden vertrokken de Kalmukken uit het zuiden van Siberië naar hier. Over het waarom woedt nog steeds een discussie. Sommige historici claimen dat zij vertrokken vanwege het gebrek aan grazige weiden voor hun enorme kuddes schapen. Anderen denken dat zij de dominantie van hun buren, de Mongoolse Dzungar stam, meer dan beu waren. Wat ook de reden is geweest, het verklaart wel waarom het niet al te veel verbeeldingskracht behoeft om de Mongoolse horden hier over die uitgebreide steppe te zien stuiven.

Ook verklaart het meteen het toch wel opmerkelijke feit dat Kalmukkië het enige gebied in Europa is waar de meerderheid van de bevolking praktiserend boeddhist is. En dat willen de Kalmukken weten ook. Ten tijde van de Sovjetunie was het ze verboden hun overtuigingen publiekelijk te tonen. Maar tegenwoordig is het allemaal een stuk relaxter op dit vlak. Dankzij de hernieuwd verkregen vrijheid beleeft het boeddhisme een enorme opleving. Onder andere te zien aan de bouw van de ene na de andere boeddhistische tempel. De spiksplinternieuwe tempel in Elista, de grootste in gans Europa, werd bijvoorbeeld binnen één jaar uit de grond gestampt.

Die hernieuwde vrijheid maakte ook de weg vrij voor de Dalai Lama, die hier sinds het uiteenvallen van de Sovjetunie twee keer op bezoek is geweest. Vanzelfsprekend, tot grote vreugde van alle Kalmukken, die voor deze gelegenheden massaal uitrukten. Maar de laatste jaren komt hij niet meer. Niet omdat hij niet wil, maar omdat hij niet mag. Want ook voor Rusland weegt de economische ontwikkeling zwaarder dan religieuze overtuigingen van een minderheid. Zeker in deze barre tijden. En dus paait Rusland de Chinezen door de Dalai Lama te weigeren. Genoeg reden om bozig en verdrietig te zijn, zou ik denken. Maar de Kalmukken halen hun schouders op over zoveel onrecht en gaan onverdroten voort met bouwen.

De tempel in Elista is met afstand het mooiste gebouw van de stad. Ook een buitenstaander voelt hier de liefde en de toewijding voor boeddha. Mede dankzij de betrokkenheid van de vele vrijwilligers. Zij vegen de paden. Wieden het onkruid. Maaien het gras. Zorgen voor de kleurige bloemperkjes. Onderwijl glimlachen ze vriendelijk naar de bezoekers. Ik loop een rondje rondom de tempel, draai aan gebedsmolens en plotsklaps verdwijnen mijn woeste en wrede gedachten. Om plaats te maken voor vredige en blije.

Dat het hier niet louter liefdevol en vredig is, ondervond die ene jongeman uit het naburige Dagestan. Op bezoek in Elista meende hij te kunnen piesen op het centrale plein. Misschien omdat hij hoge nood had. Misschien omdat dit gebruikelijk is in Dagestan. Misschien omdat hij van nature enigszins boers en onbehouwen was. Misschien omdat hij de Kalmukken wilde beledigen. Tot op de dag van vandaag weet niemand de ware reden. Simpelweg omdat er nooit naar is gevraagd. Hoe dan ook, de Kalmukken voelden zich beledigd. Niet vanwege dat piesen overigens. Maar omdat op datzelfde plein een beeld van boeddha staat. En met zijn actie had deze jongeman uit Dagestan het beeld ontheiligd. Op sociale media werd deze schanddaad in no-time een hot topic. Met als gevolg dat velen, met name jongelui, in hun auto stapten en naar Elista togen. Een woedende menigte, geleid door de woestelingen uit Oost-Kalmukkië (!), verzamelde zich voor het hotel waar de jongeman uit Dagestan overnachtte. Zij eisten zijn hoofd. En niets minder dan dat. Pas na bemiddeling van politie, zijn oprechte excuses en de belofte onmiddellijk te vertrekken, kalmeerden de gemoederen.

Maar vandaag heerst er rust. Vandaag is het stil. En ik weet heel zeker dat ik niet degene zal zijn die de boel op stelten zal zetten.  

Het is laat in de middag als ik in Samara in de trein stap. Mijn bestemming is Volgograd, een slordige 600 kilometer en achttien treinuren zuidelijker. Volgograd, tegenwoordig een willekeurige Russische miljoenenstad waar nooit echt iets gebeurt. Toegegeven, ik ben er nog niet. Maar de omgeving waarin ik de afgelopen dagen heb rondgedwaald geeft me niet bepaald de indruk dat ik binnenkort het epicentrum van de moderne tijd zal binnenrijden.

                 

Ooit, niet eens heel lang geleden, toen mijn bestemming nog Stalingrad heette, was dit wel de plek waar de geschiedenis een wending kreeg. Moeilijk voor te stellen nu. Trouwens, het is vandaag evenmin mogelijk voor te stellen dat de Duitsers, destijds in deze contreien, werden geplaagd door de extreme koude. Extreme hitte, dat is wat ik voel als ik de trein binnenstap. Het is hier binnen ruim boven de dertig graden. Dat kan niet anders. De hoeveelheid zweetdruppels op mijn voorhoofd vertellen me dit. Buiten was het eigenlijk al niet vol te houden. Nooit een zuchtje wind dat voor een heel klein beetje verkoeling zorgde. Niets dan een strakblauwe hemel en een ongenadige zon. En waarschijnlijk heeft deze trein, zo vermoed ik, de hele dag ergens op een rangeerterrein gestaan onder diezelfde blauwe hemel en zon.  

Echt mee zit het me ook niet. Als ik mijn stoel annex bed heb gevonden, zie ik dat juist hier het raam niet open kan. Dus als zo dadelijk die trein gaat rijden, kan ik fluiten naar die broodnodige frisse lucht. Mopperend neem ik plaats. Deze trein is gemaakt voor de barre Russische winters. En zeker niet voor temperaturen zoals vandaag. De hostess, om haar eens zo te noemen, knikt me vriendelijk toe als ze de lakens en de handdoek brengt. Welk een aangename verrassing. Misschien is het bedoeld mij in deze barre temperaturen in ieder geval wat morele steun te geven? Ik glimlach zo vriendelijk mogelijk terug. Vooral omdat ik die handdoek bepaald nodig heb. Want zweetdruppels hebben lang geleden al plaatsgemaakt voor straaltjes. Als ik in dit tempo doorzweet, ben ik voor de avond valt uitgedroogd. Ook dit kan niet anders.

Ik vlei mezelf op mijn bed en val in een soort van slaap. Of beter gezegd, een combinatie van katzwijm en een staat van halve bewusteloosheid. Af en toe word ik gewekt door de schoonmaakster. Zij is danig aan het poetsen. Ik heb met haar te doen. Slapen in deze temperaturen is al moeilijk. Laat staan een smerige trein schoonpoetsen. Toch, ook zij glimlacht naar mij. Wat doen die hoge temperaturen toch met de Russen hier? Een algeheel gevoel van blijdschap ontwikkelen?

Urenlang tuffen we, in een gezapig tempo, naar het zuiden. Er gebeurt eigenlijk helemaal niets. Enorme velden met gras en wat bomen, dit is wat ik zie als ik naar buiten kijk. Voor de rest is het landschap leeg. Maar de rust en de hitte gaan eigenlijk fantastisch samen, zo realiseer ik me. Ik dommel wat, droom over koude oorden en drankjes, beweeg zo weinig mogelijk en denk na over niets. Slechts af en toe wordt de rust verstoord, wanneer we stoppen op een stationnetje. Eerlijk gezegd, ik vraag me af waarom. Want ook dan zie ik eigenlijk niets dan gras en bomen.

Ergens in die leegte hoor ik opeens een dame schreeuwen. Verheugd schrik ik wakker als ik hoor dat ze ‘piwo’ in de aanbieding heeft. Een gekoelde fles bier, hierover heb ik al die uren gefantaseerd. Ik rep me naar de uitgang en wijs verheugd naar de biertjes. Twee koop ik er. De eerste om achterover te gieten, zonder te proeven of na te denken. De tweede om rustig van te genieten. Naast mijn ‘bierdame’ staat de ‘visdame’. Met hoopvolle ogen showt ze mij haar gerookte vis. Een enorm exemplaar uit de Wolga, althans dit vermoed ik. Ik kan haar blik niet weerstaan en koop die veel te grote vis.

Voordat de trein zich weer in beweging zet, gulp ik al gulzig mijn eerste biertje naar binnen en hap ik al gretig van mijn vis. De hitte is meteen compleet vergeten. Ik voel me fantastisch. Koud bier met Wolgavis. Wat wenst een mens nog meer? Al snel realiseer ik me dat de aanschaf van die twee biertjes wat aan de karige kant was. Ook al omdat die gerookte vis nogal zoutig is. Met elke hap stil ik weliswaar mijn honger maar evengoed neemt mijn dorst omgekeerd evenredig toe. Als mijn biertjes op zijn, besluit ik dat het beter is die vis te laten voor wat ze is. Met het halve verorberde exemplaar in mijn handen meld ik mij bij de hostess en de schoonmaakster. Glimlachend en onder het uitspreken van een paar woorden Russisch overhandig ik ze deze. Ze kijken verheugd. Vragen me hoeveel ze hiervoor moeten betalen. Als ik mijn hoofd schud en zeg dat het een gift is, beginnen ze te stralen en glimlachen ze. Breder dan ooit tevoren.