Archive for the ‘Caucasus’ Category

Elina, getooid in een traditionele Tsjetsjeense jurk, spreekt vol passie over al het moois dat Tsjetsjenië te bieden heeft. Ze vertelt me dat ze al zeven jaar lang al haar energie spendeert om de schoonheid van haar republiek onder de aandacht te brengen. En zo te horen, is ze niet van plan hier de komende 70 jaar mee op te houden. Begeesterd verhaalt ze over de bergen, de gastvrijheid van de bevolking, de rijke geschiedenis en de cultuur. Het negatieve imago ten spijt is zij er stellig van overtuigd dat binnen een aantal jaren de toeristen massaal zullen toestromen. Daar kunnen Kadyrov, gevangen zittende homo’s en Poetin niets aan veranderen.

Enthousiast vertelt ze verder over de toeristische mogelijkheden in de buurrepublieken Dagestan, Ingoesjetië en Kabardië-Balkarië. Een rondreis door dit deel van de noordelijke Kaukasus is, volgens Elina, het summum. Ik geloof haar op haar woord. Terwijl ze praat over de vele verschillende volkeren en culturen in Dagestan rent haar tweeling, ik schat ze een jaartje of vier, opgewekt en vrolijk door haar kantoor. Elina maant ze tot rust, maar zonder al te veel succes. Ze mompelt, uit beleefdheid, iets van een verontschuldiging. Haar glimlach vertelt me dat zij het prima vindt dat haar twee dochters hier rondrennen en haar het praten proberen onmogelijk te maken.

Plots pakt ze haar mobieltje en pleegt een telefoontje. In rap Tsjetsjeens verhaalt ze over een Nederlander in haar kantoor. Althans, dit vermoed ik. Twee minuten later vertelt ze me dat ze zojuist een hoge ambtenaar van de Tsjetsjeense VVV heeft gesproken. Morgenochtend om half negen zal er een Toyota Landcruiser met chauffeur voor mijn hoteldeur staan. Gratis en voor niets. Gewoon, omdat ze blij is dat een lange Nederlander op eigen houtje probeert Tsjetsjenië te ontdekken.

De volgende ochtend arriveert, stipt op tijd, een hagelwitte, zojuist gewassen, Toyota Landcruiser. De chauffeur, genaamd Ramzan, schudt me hartelijk de hand. In iets van Engels verzoekt hij me plaats te nemen op de passagiersstoel. Zonder verdere poespas zijn we op weg. Naar ergens in Tsjetsjenië. Eerlijk gezegd, ik heb geen flauw benul naar waar. En de chauffeur is niet van plan me veel wijzer te maken, heb ik het idee. Want erg spraakzaam is hij niet. Althans, niet tegen mij. Wel met zijn vriendjes en zakenpartners. Het wordt me al heel snel duidelijk dat Ramzan een zeer innige relatie heeft met zijn mobiel. Desondanks blijft de carkit onaangeroerd. Die is blijkbaar niet stoer. Net als het dragen van een gordel trouwens. Hij lacht me dan ook bijna uit wanneer ik die van mij omgesp.

De rit is opzienbarend. In België, zo realiseer ik me, is het aantal asfaltkilometers van deze kwaliteit op de vingers van twee handen te tellen. De bergen rondom doen me denken aan Zwitserland. Bovendien, de Landcruiser lijkt wel de snelste auto in heel Tsjetsjenië te zijn. Ramzan mag dan continue aan het bellen zijn, op elk recht stukje weg geeft de teller minimaal 170 kilometer aan. Gelukkig voor mij zijn ze niet al te talrijk, die rechte stukken.

Twee uurtjes later gebaart Ramzan dat we niet ver meer zijn. Daar, zo knikt hij met zijn hoofd, is onze bestemming. Ik zie een spiksplinternieuw hotel, aan de oever van een groot bergmeer. Rondom nog steeds de Tsjetsjeense bergen. Ze nodigen ook hier uit om te komen wandelen. Maar blijkbaar nu even niet, aangezien ik linea recta naar de manager van het hotel wordt geleid. Tot mijn grote verrassing spreekt deze vloeiend Nederlands. Hij heeft 13 jaar in Hasselt gewoond, zo vertelt hij me. Maar een hoge Tsjetsjeense partijbons had hem twee jaar geleden benaderd of hij dit hotel wilde bestieren. En zoals het hoort in deze contreien, mannetjes met invloed spreek je niet tegen. Bovendien, het baantje is niet bepaald onplezierig.

De Tsjetsjeense overheid heeft grootse plannen met het hotel en de directe omgeving. Trots wijst de manager naar omhoog, waar druk gebouwd wordt aan een skiresort. De verwachting is dat deze begin 2018 wordt opgeleverd. Daarnaast zullen, aan de nu nog maagdelijke overkant van het meer, meer hotels en bungalows worden gebouwd. Om de inwoners van Grozny te verleiden massaal te komen recreëren, wordt alles uit de kast gehaald de reistijd naar hier te beperken. Onderweg merkte ik al op dat er op veel plekken aan bruggen wordt gebouwd.  Nu begrijp ik waarom. Die haarspeldbochten moeten wijken voor rechte stukken weg. Ik zie het al voor me. Witte Toyota Landcruisers die met een snelheid van 170 kilometer per uur massaal richting het skiresort zoeven.

Maar Tsjetsjenië heeft grotere ambities. Zo roept Kadyrov al een aantal jaren dat ook buitenlandse toeristen meer dan welkom zijn. Met de slogan ‘kom naar hier, want het is veiliger dan Groot-Brittannië’ probeert hij westerlingen hiertoe te verleiden. Een ambitieus streven en een dubieuze claim. Vooral omdat zijn daden niet echt overeenkomen met zijn mooie woorden.

15

Advertisements

Enorme hoeveelheden bommen, gedropt tijdens de tweede Tsjetsjeense oorlog, maakten van Grozny een hel. Het hele centrum veranderde in een ruïne. Honderden mensen verloren het leven en honderdduizenden vluchtten voor de Russische bommen. Dit zijn de beelden die ook nu nog spontaan op ons netvlies verschijnen bij het horen van de naam van de Tsjetsjeense hoofdstad.

Maar de werkelijkheid is een totaal andere. Op deze warme zaterdagavond wandel ik door de V.V. Poetinstraat. En ik ben bepaald niet alleen. Met mij paraderen duizenden inwoners door de straten. Kinderen spelen en rennen. Gehoofddoekte vrouwen houden hun nageslacht nauwlettend in het oog, onderwijl met elkaar babbelend. Stoere mannen, die bijna allemaal uit een worstelarena lijken te zijn ontsnapt, showen hun imposante torso’s in te strakke t-shirts.

Onder het toeziend oog van Kadyrov, papa Kadyrov en Poetin, hun portretten pronken overal, lijkt Grozny een modelstad te zijn geworden. Een stad waar veel andere Russische steden slechts met jaloezie naar kunnen kijken. De straten zijn hier schoon. De parkjes groen en netjes onderhouden. De winkels luxueus en uitnodigend. De imposante wolkenkrabbers en de Achmat Kadyrov Moskee in Grozny City, grandioos verlicht in vele kleuren, doen denken aan Las Vegas of Macau. Hoe ik ook speur naar overblijfselen uit de oorlog, ik vind er geen.

6d   6f

Dankzij miljarden roebels uit Moskou is Grozny uit het stof herrezen. In een razend tempo zijn alle herinneringen aan de oorlog weggepoetst. Als argeloos toeschouwer ben ik onder de indruk van de oppervlakkige schoonheid van de stad. Ze is als een prachtige blondine die mij inpalmt met haar innemende glimlach.

Maar, zo vraag ik me af, kun je jarenlang ongestraft verwoestende bommen gooien op een stad en haar inwoners? Kun je mensen die verschrikkelijke oorlog, nog maar zo heel kort geleden beëindigd, doen vergeten door pracht en praal uit de grond te stampen? De vrolijkheid rondom wekt de indruk van wel. Toch, net als bij blondines met innemende glimlachen, lijkt het mij beter haar niet meteen de liefde te verklaren.

In mijn hotelletje, dat zelf niet meteen onder de categorie luxe valt, loop ik niet geheel toevallig de beheerster tegen het lijf. Ze zit altijd maar in haar kamertje, karig gemeubileerd met een bankstel, een stoel en een TV, vanwaar ze een uitzicht heeft op de voordeur. En een ieder die binnenkomt, glimlacht zij een hartelijk welkom. Wanneer ik haar vraag wat zij van het nieuwe Grozny vindt, barst ze los. Volgens haar is de ziel uit de stad verdwenen. Veel inwoners voelen zich niet thuis tussen het in allerijl gefabriceerde kitsch. Het is potsierlijk, misplaatst en past niet bij de aard van de mensen. Het was veel beter geweest indien de stad op de oorspronkelijke wijze zou zijn herbouwd.

Ook het Colosseum, de indoor sporthal, is in een ommezien uit de grond gestampt. Milana, de communicatiemanager, verwelkomt me hier op innemende wijze. Trots als ze is op deze nieuwerwetse constructie, neemt ze me bijkans bij de hand opdat ik niets zal missen. Het eerste dat opvalt, is het enorme portret van Ramzan Kadyrov waarop hij poseert als bokser. Ook zie ik Ramzan terwijl hij touwtrekt. En een foto, samen met notabene, Badr Hari. Ik mag plaatsnemen op de stoel van Ramzan vanwaar, weinig verrassend, het zicht op de boksring uitmuntend is. Aan het eind van de rondleiding staat Milana me toe de sporthal te verlaten als ware ik Kadyrov zelve. Zoals het een ware leider betaamt, bemoeit hij zich niet al te veel met het gepeupel. Derhalve heeft hij een privé-toegang tot zijn beschikking. Hij kan zich met zijn gepantserde SUV moeiteloos naar binnen en buiten laten rijden. Tot op enkele meters van zijn zitplaats.

Bij het voetbalstadion zie ik Kadyrov junior opnieuw, nu showt hij zijn voetbalkunsten. Op zoveel andere plaatsen in de stad zie ik hem, in allerlei gedaantes. Hij is de held. De alleskunner. Zonder hem is Tsjetsjenië reddeloos verloren. Soms wordt hij geflankeerd door zijn beschermheer Poetin of door zijn vader Achmat Kadyrov, die in 2004 bij een bomaanslag om het leven kwam. Toch, hoe Ramzan ook zijn best doet, de bevolking is ontevreden en kritisch. Hij is een slechtopgeleide boef die uitsluitend mensen uit zijn eigen clan bevoorrecht. Een dictator, in een republiek die al decennia strijdt tegen de machthebbers in Moskou, die in het zadel wordt gehouden door die zelfde machthebbers. Als dat maar goed blijft gaan.

9a

Zoals ieder jaar op 1 september maakte Beslan, een slaperig en onbeduidend stadje in Noord-Ossetië, zich ook in 2004 op voor het nieuwe schooljaar. En net als overal elders in Rusland werd dit heuglijke feit, door kinderen en hun ouders, op feestelijke wijze gevierd. Gekleed in hun beste outfit togen zij op weg naar hun school. Ook ouders en leerlingen van ‘School Nummer Één’ gingen goedgemutst op weg om ‘De dag van Kennis’ te vieren. Niet vermoedend dat Beslan nog dezelfde dag in de gehele wereld voorpagina nieuws zou zijn en de journaals zou beheersen.

Sjamil Basajev – door de Russen beschouwd als rebel en terrorist en ooit door Poetin getypeerd als de Osama Bin Laden van Tsjetsjenië – en zijn groep van rond de 30 mannen (en vrouwen) vielen op deze dag bewust School Nummer Één binnen. Zij gijzelden in totaal 1100 kinderen en volwassenen. Hun bedoeling? De Russen te dwingen zich terug te trekken uit Tsjetsjenië. Maar het pakte anders uit. Want ook toen al liet Poetin niet met zich sollen. Op de derde dag van de gijzeling bestormden speciale Russische eenheden de gymzaal, de plek waar de gijzelaars werden vastgehouden. Na een urenlange, chaotische strijd, waarbij de gijzelnemers explosieven lieten ontploffen waardoor de gymzaal plus een groot deel van de school werden verwoest, claimden de Russen controle. Maar de prijs die ouders en leerlingen hiervoor moesten betalen was schrikbarend hoog. Maar liefst 334 mensen, onder wie 186 kinderen, hadden het leven gelaten.

De hele dag al slenter ik rond in Vladikavkaz, de hoofdstad van Noord-Ossetië. Beslan is maar 20 kilometer verderop, een taxiritje van maximaal een half uur. Ik moet eerlijk toegeven, ik wilde eigenlijk al vanochtend gaan. Maar ik ging niet. Alsof ik niet durfde. Alsof ik toch niet wilde. Alsof ik voelde dat ik daar niet hoor. Het is inmiddels al tegen drieën en nog steeds laat ik elke taxi aan mij voorbijgaan. Dan zet ik, eindelijk, alle twijfel en schroom opzij en stop er één. ‘School Nummer Één in Beslan’ zeg ik tegen de chauffeur. Hij knikt begrijpend en vertelt me dat hij eerst zijn oude aftandse Lada moet prepareren voor zo’n lange rit. Bij een benzinepomp tankt hij benzine, vult de olie bij en giet flink wat water in de motor. Vervolgens stapt hij weer in, mompelt iets in de trant van ‘kak samolot’ (als een vliegtuig) en we zijn op weg. En hoe! Alsof hij zijn woorden kracht wil bijzetten, vliegen we inderdaad bijkans over de niet al te beste weg. Ondanks de bestemming grinnik ik in mezelf.

In een ommezien zijn we in Beslan. Ook in het stadje zelf mindert de chauffeur nauwelijks vaart. Recht op ons doel af, zo lijkt het. Bij het eerste het beste schoolachtig gebouw parkeert hij zijn auto op het plein. ‘De school’, zo vertelt hij mij. Maar voordat ik kan uitstappen, staat er al een mannetje naast de auto. Voordat ik iets kan vragen, vertelt hij al dat dit niet dé school is. Die is elders. De chauffeur luistert ongeduldig naar de instructies en rijdt vervolgens achteloos achteruit. Ver komen we niet, want opeens voel ik de rechterachterkant van de auto diep wegzakken. Ik stap uit en zie dat we in een soort van put zijn geraakt. De chauffeur moppert wat in zichzelf en instrueert me dat ik moet duwen. Terwijl hij gas geeft. En zo bevrijden we de Lada uit zijn benarde positie. Ondanks de bestemming glimlach ik nu.

Maar wanneer we vijf minuten later aankomen bij School Nummer Één is er van mijn glimlach niets meer over. Onmiddellijk voel ik spanning. Spontaan voel ik me ongemakkelijk. Weifelend stap ik de school binnen. Overal zie ik kogelgaten in de muren. Op de begane grond. Op de eerste verdieping. Het moeten er honderden zijn. Alle klaslokalen zijn zwartgeblakerd. Ik loop verdwaasd rond. In sommige zie ik nog een schoolbord hangen of tafels en stoelen staan. Maar het is allemaal kapot. Ik probeer me voor te stellen wat er hier is gebeurd. Ik probeer me te bedenken wat zich hier heeft afgespeeld. Hoe de gijzelaars zich hebben gevoeld. Maar hoe kan ik? Ik ben misselijk. Wil hier weg. Maar blijf evengoed. Naar de gymzaal, het epicentrum van de gijzeling.

Meteen vallen de verbrande klimrekken op. De teddyberen. De foto’s van de slachtoffers. 334 zijn het er. Zoveel foto’s van jonge kinderen. De kille, grijze muren. In het midden van de zaal staat een houten kruis. Met wat bloemen. Er heerst absolute stilte. Niemand die ook maar iets zegt. Iedereen staart voor zich uit. Is in gedachten. Misschien denken ze, net als ik, aan de ouders en hun kinderen die hier drie dagen lang gevangen werden gehouden door zwaarbewapende gijzelnemers. 1100 mensen opeengepakt in deze kleine ruimte. Met overal rondom hen door de gijzelnemers geplaatste explosieven. En zwaarbewapende mannen en vrouwen. Daadwerkelijk een voorstelling maken van hetgeen hier is gebeurd, het is onmogelijk. Maar toch voel ik nog steeds de angst. De angst van 1100 mensen, vandaag precies 11 jaar geleden.

Beslan1  Beslan