Archive for November, 2013

Wat is mijn favoriet museum hier in Moskou? De dame bij het Moskouse VVV-kantoor herhaalt verbouwereerd de vraag die ik haar zojuist heb gesteld. Alsof het de allereerste keer in haar leven is dat ze het antwoord schuldig moet blijven. Ze staart me met grote ogen aan. Alsof ik haar zojuist een onoorbaar voorstel heb gedaan. Schuchter kijkt ze naar haar collega’s die mij, vreemd genoeg, ook al met rode oortjes en wangetjes gadeslaan. Zoveel aandacht van zoveel vrouwelijk schoon. Omdat ik een vraag stel over een museum? Had ik dit maar eerder geweten!

Of het mijn glimlach is, mijn verbaasde blik of haar tegenwoordigheid van geest, ik heb geen idee. Maar opeens herpakt ze zich. Opeens is zij weer die professionele medewerkster van het VVV-kantoor. Zonder blikken of blozen zegt zij: ‘Tretyakov Galerij’. Ze heeft smaak, moet ik toegeven. Maar tegelijkertijd is ze niet al te origineel. De Tretyakov Galerij is een van de allerbekendste musea hier en staat standaard op het programma van iedere willekeurige toerist. Kunstliefhebber of niet.

Een moment wil ik protesteren tegen zo’n obligaat antwoord . Maar ik versta de verleiding. Ze heeft gewoon gelijk. Ik mag daar dan al een aantal keren zijn geweest, er is zoveel te zien dat ik best nog eens kan gaan. En dus bedank ik haar en maak rechtsomkeert. Op naar de Tretyakov Galerij.

Wat het Rijksmuseum is voor Amsterdam, of het Louvre voor Parijs, is de Tretyakov Galerij voor Moskou. Bedenk ik onderweg. Tretyakov vertelt het verhaal van de Russische kunst. Met dank aan Pavel Tretyakov, niet voor niets de naamgever, die zijn fantastische kunstcollectie al in 1892 aan de stad Moskou schonk. Van oud-Russische kunst, bestaande uit iconen, tot schilderijen uit de 17e, 18e en 19e eeuw. Sindsdien is de collectie alleen maar uitgebreid. Dusdanig dat na de val van de Sovjet-Unie een tweede gebouw, nabij het Gorki Park, moest worden geopend.

Ooit, misschien wel tien jaar geleden, was er een expositie over Repin in het Groninger Museum. Het hoogtepunt, volgens de brochures en advertenties rondom deze expositie, was het schilderij ‘De Wolgaslepers’. Aangekondigd als de Russische ‘Nachtwacht’. Leuk bedacht, maar of het helemaal strookte met de waarheid? Hier in de Tretyakov Galerij hangen in ieder geval veel meer Russische ‘Nachtwachten’. Misschien wel een stuk of vijftig!

Behalve aan schilderijen van Repin, wiens ‘Wolgaslepers’ overigens niet hier maar in het Russisch Museum in Sint Petersburg hangt, kan ik me laven aan schilderijen van talloze andere Russische Rembrandts. Wat te denken van ‘De Verschijning van Christus aan de Mensen’, vrij naar het verhaal uit Mattheus 3, vers 13, van Aleksandr Ivanov. ‘Meisje met de Perziken’ van Valentin Serov. Of een aantal landschappen van Isaak Levitan (‘Eternal Peace’ en ‘The Vladimir Highroad’). En zo kan ik nog wel een poosje doorgaan.

0 T                      Tarakanova, 2

Tussen al deze pracht en praal hangt ook Prinses Tarakanova van Konstantin Flavitsky. Mijn persoonlijke favoriet. En omdat mooie schilderijen nog mooier worden wanneer er een verhaal bij is, waag ik een poging hier het hoe en waarom van dit schilderij uit de doeken te doen.

Prinses Tarakanova (Russisch voor kakkerlak) was een prachtige vrouw die woonde in Italië. Zeer tegen de zin van Catharina de Grote, claimde zij recht te hebben op de Russische troon. Blijkbaar voelde Catherina zich hierdoor dusdanig bedreigd, wellicht omdat zij zelf bepaald niet meteen moeders mooiste was, dat zij graaf Orlov gebood naar Italië te reizen. Zijn opdracht was simpel, breng de kakkerlak terug naar Rusland zodat de bedriegster terecht kan staan. Graaf Orlov, niet voor een kleintje vervaard, accepteerde de opdracht (al had hij waarschijnlijk ook geen andere keus). Met mooie woorden en beloften verleidde hij haar en slaagde erin haar te overtuigen met hem terug te keren naar Sint Petersburg. Ongetwijfeld vol verwachtingen en met een blij gemoed zette prinses Tarakanova voet aan Russische wal. Waar ze meteen van een heel koude kermis thuiskwam. In plaats van haar beloofde leventje vol pracht en praal werd ze namelijk onmiddellijk gearresteerd. Catherina de Grote duldde geen tegenstanders, en zeker geen mooie. En daarom belandde prinses Tarakanova in een cel in de Petrus- en Paulusvesting. Het verhaal wil dat meedogenloze Catherina haar doelbewust in een cel plaatste waarvan zij wist dat die onderliep, iedere keer wanneer het water van de rivier de Neva zou stijgen. Op het schilderij gaat de prinses dan ook haar ondergang tegemoet. En ze is zich er terdege van bewust, zo valt te lezen in haar ogen.

Overigens, of de voorstelling op het schilderij strookt met de werkelijkheid is maar zeer de vraag. Volgens historici stierf prinses Tarakanova namelijk al in 1775, terwijl het water van de Neva pas in 1777 naar abnormale hoogten zou stijgen. Maar doet dit afbreuk aan de tragiek?